Քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պատմաբան Արմեն Այվազյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․
1991 թ. սեպտեմբերի 2-ին Արցախի Հանրապետության հռչակումը ռազմավարական առումով մեծ նահանջ ու պարտություն էր, քանի որ այն բաժանեց իրավականորեն արդեն իսկ վերամիավորված Հայաստանը երկու մասի։
Խոսքս, բնականաբար, 1989 թ. դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի համատեղ ընդունած «Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին» որոշման մասին է։ Այդ որոշման 3-րդ կետը միանգամայն պարզ ու հստակ էր. «Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը հռչակում են Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորումը։ Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության վրա տարածվում են Հայկական ԽՍՀ-ի քաղաքացիության իրավունքները»։
Իհարկե, 1991 թ. սեպտեմբերի 2-ը պարտադրված էր դրսից։ Հայաստանը պետք էր բաժանել ու անդամահատել, որպեսզի հետագայում այն ավելի դյուրին կերպով մաս-մաս հոշոտեին։ Զարմանալին և ցավալին այն էր, սակայն, որ շատերը ՀՀ-ում և ԼՂՀ-ում Արցախի Հանրապետության հռչակումը դիտում ու ընկալում էին որպես մեծ հաղթանակ՝ մոռանալով, որ Արցախում չկային անկախ պետություն կերտելու նախադրյալներ՝ ոչ բավարար տարածք, ոչ բավարար բնակչություն, ոչ բավարար կադրեր, ոչ բավարար ռեսուրսներ։
Ամենակարևորը՝ չէին հասկանում, որ անկախ պետության կառուցումը կարող է որոշակիորեն խրախուսել ընդհանուր հայկականից առանձին ազգային ինքնության ձևավորման կործանարար գործընթաց։ Գործը դրան չհասավ, բայց անցանկալի հետևանքները շոշափելի էին։ Հիշեցնեմ, որ, օրինակ, նորանշանակ ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, 2008 թ. առաջին անգամ գործուղվելով Արցախ, ՀՀ-ն և ԼՂՀ-ն կոչում էր «երկու երկրներ» և «երկու ժողովուրդներ»։ Եվ սա լեզվի պատահական սայթաքում չէր, այլ հայության պառակտման ծրագիր։
Կարճ ասած՝ Արցախի ապագա ազատագրումից հետո այլևս երբեք չի կարելի թույլ տալ նմանատիպ սխալներ։ Արցախում «երկրորդ հայկական պետության» սնանկ գաղափարը պետք է մեկընդմիշտ թաղել։
ԱՐՑԱԽԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆ Է, ԵՎ ՎԵ՛ՐՋ։
