Թմրանյութերի ակտիվ օգտագործումն ու շրջանառությունը Հայաստանում դարձել է ազգային անվտանգության լուրջ սպառնալիք, այդ թվում դեմոգրաֆիական առումով, անգամ դպրոցահասակներն են հաճախ հայտնվում թմրավաճառների թակարդում։
Euromedia24-ի հետ զրույցում թմրանմոլների հետ ինտեսիվ աշխատող հոգեբույժ-նարկոլոգ Վարդուհի Շաքարյանը խիստ ուշագրավ հանգամանքներ է նշում՝ թմրանյութերից կախվածության, դրանից ազատվելու և առողջությունը վերականգնելու մասին։
Ինչպե՞ս հասկանալ, որ մարդն ունի կախվածություն:
- Կախվածությունը դրսևորվում է հոգեներգործուն նյութի օգտագործման ուժեղ ցանկությամբ, օգտագործման քանակի վերահսկողության կորստով, տոլերանտության (նույն ազդեցության համար ավելի մեծ քանակի անհրաժեշտություն) հոգեկան, վարքային և ֆիզիկական ախտանշաններով՝ հոգեներգործուն նյութի բացակայության ժամանակ:
Որո՞նք են կախվածության սկզբնական նշանները, ինչից հասկանա ծնոը՝ երեխան վտանգի մեջ է։
- Գործածման անզուսպ ցանկություն, հաճախակի օգտագործում, ստախոսություն, վարքի փոփոխություն, տրամադրության փոփոխություններ, արտաքին տեսքի վատթարացում, աշխատանքի, ուսման և սոցիալակն ակտիվության նկատմամբ հետաքրքրության կորուստ,մեկուսացում:
Ինչո՞վ է ֆիզիկական կախվածությունը տարբերվում հոգեկանից:
- Ֆիզիկականը կապված է նյութի օգտագործման անհրաժեշտության հետ՝ ախտանշաններից խուսափելու համար, իսկ հոգեբանականը՝ նյութին վերադառնալու անդիմադրելի ցանկությամբ, հաճելի զգացումների վերադառնալու ցանկություն:
Ինչո՞ւ է որոշ մարդկանց մոտ կախվածությունն ավելի արագ զարգանում, հատկապես անչափահասների շրջանում սա, ասում են, բնական երևույթ է:
- Պատճառները կարող են լինել գենետիկական, հոգեբանական (տրավմաներ, դեպրեսիա), սոցիալական (միջավայր, սթրես) և կենսաբանական: Տարիքային կոնկրետ խումբը շատ խոցելի է, նրանց մասով հատուկ առանձին կխոսենք մեր հաջորդ հարցազրույցում շատ հանգամանալից։
Իսկ ինչպես հրաժարվել այդ «համախտանիշից»:
- Դա ֆիզիկական և հոգեկան ախտանշանների համակցություն է (օրինակ՝անքնություն, դող, տագնապ, գրգռվածություն,ոսկրա-մկանային ցավեր), որոնք ի հայտ են գալիս հոգեներգործուն նյութից հրաժարվելիս անմիջապես հետո:
Ի՞նչ ժամանակակից մեթոդներ կան կախվածության բուժման համար հատկապես մեզ մոտ հասանելի բոլորին:
- Դետոքսիկացիա, դեղորայքային թերապիա, փոխարինող թերապիա (օրինակ՝մեթադոն, նալտրեքսոն, բուպրենորֆին), հոգեթերապիա և սոցիալական վերականգնում՝ հատուկ կենտրոններում: Մենք ունենք և պատշաճ դեղամիջոցներ և փայլուն մասնագետներ, այդ թվում հոգեբաններ։
Իսկ հնարավո՞ր է ամբողջությամբ բուժվել կախվածությունից:
- Այո, բայց դա պահանջում է երկար ժամանակ, համալիր բուժում և անձնական մոտիվացիա:
Որքա՞ն ժամանակ է տևում բուժումը:
- Դետոքսիկացիան տևում է 1-3 շաբաթ, բայց ամբողջական վերականգնումը կարող է ամիսներ կամ տարիներ տևել:
Ինչպե՞ս է ընթանում դետոքսիկացիան:
- Առաջնային է հետազոտությունները, որոնց միջոցով կազմվում է բուժման անհատական պլան։ Դեղորայքի միջոցով վերահսկվում և մեղմացվում են դադրեցման վիճակի ախտանշանները և դուրս են բերվում օրգանիզմի թունավոր նյութերը, հնարավորինս շտկվում են բարդությունները և հետևանքները:
Հնարավո՞ր է բուժել առանց բուժառույի համաձայնության:
- Ոչ, հարկադիր բուժումը հնարավոր է միայն դատարանի որոշմամբ:
Որքա՞ն արդյունավետ է կոդավորումը։
- Կոդավորումն արդյունավետ է մոտիվացված մարդկանց համար, դեղորայքի հետ համալիր բուժման ծրագրի շրջանակներում:
Ինչպե՞ս կանխարգելել ռեցիդիվը:
- Կապ պահպանել բժիշկի և հոգեբանի հետ, խուսափել տրիգեր գործոններից, որոնք խթանում են կախվածությունը, ցանկալի է փոխել միջավայրը, զարգացնել նոր հետաքրքրություններ:
Ի՞նչ անել, եթե մարդը կրկին սկսել է օգտագործել:
- Չմեղադրել, աջակցել, օգնել դիմել մասնագետին և կրկնել բուժումը:
Ո՞րն է ընտանիքի դերը կախվածության կանխարգելման մեջ:
- Ընտանիքը կարող է աջակցել, մոտիվացնել և հնավորինս ապահովել բարենպաստ միջավայր՝ բուժման հաջող ընթացքի համար:
Ինչպե՞ս վարվել կախվածություն ունեցող մարդու հետ:
- Չմեղադրել, պահպանել կապը, առաջարկել օգնություն, խուսափել ֆինանսապես աջակցելուց վնասակար սովորություններին:
Հնարավո՞ր է համոզել մարդուն դիմել նարկոլոգին:
- Այո, զրույցի միջոցով՝ ընդգծելով հոգատարությունը և դրական փոփոխությունների հնարավորությունը:
Ինչպիսի՞ հետևանքներ ունի կախվածությունը մարդու օրգանիզմի վրա:
- Հոգեներգործուն նյութերը կարող են վնասել գրեթե բոլոր օրգան-համակարգերը, առաջացնելով ծանր հետևանքներ և բարդություններ, ինչպես ժամանկավոր, այնպես էլ քրոնիկ, որոնք կարող են հանգեցնել անդառնալի հետևանքների: Շատ կարևոր է նաև հոգեկան և վարքային խնդիրները որոնք ուղեկցում են վերոնշյալ սոմատիկ խնդիրներին և պարտադիր ախտանիշներ են կախվածության ձևավորման ընթացքում։
Հնարավո՞ր է վերականգնել առողջությունը:
- Միանշանակ հնարավոր է և սոմատիկ և հոգեկան առողջության մասնակի կամ լիարժեք վերականգնումը, գործածումը դադարեցնելու և մասնագիտական օգնություն ստանալու արդյունքում։
