Ալցհայմերի հիվանդությունը խաթարում է ուղեղի բջիջների ցիրկադային ռիթմերը, որոնք պատասխանատու են թունավոր վահանիկների մաքրման համար: Այս եզրակացությանն են հանգել Վաշինգտոնի համալսարանի բժշկական դպրոցի գիտնականները: Ուսումնասիրությունը հրապարակվել է Nature Neuroscience (NatNeuro) ամսագրում:
Ալցհայմերի հիվանդությունը հաճախ ուղեկցվում է քնի խանգարումներով. հիվանդները գիշերը վատ են քնում, ցերեկը քնկոտություն են զգում, իսկ երեկոյան տառապում են շփոթմունքից: Այս ախտանիշները վաղուց կապված են եղել կենսաբանական ժամացույցի խափանման հետ, սակայն մեխանիզմը մնացել է անհասկանալի:
Նյարդաբան Էրիկ Մուզիկի գլխավորած թիմը պարզել է, որ ամիլոիդային վահանիկները՝ հիվանդության հիմնական առանձնահատկությունը, խաթարում են միկրոգլիայի և աստրոցիտների ցիրկադային ռիթմերը կարգավորող հարյուրավոր գեների գործառույթը: Այս բջիջները գործում են որպես ուղեղի «մաքրողներ». միկրոգլիան մաքրում է հյուսվածքը տոքսիններից և մեռած բջիջներից, մինչդեռ աստրոցիտները պահպանում են նեյրոնային գործառույթը:
Մկների վրա կատարված փորձերի ժամանակ հետազոտողները ցույց են տվել, որ երբ ամիլոիդը կուտակվում է, այդ բջիջներում գեների ակտիվության նորմալ ռիթմերը խաթարվում են՝ կարգավորված համակարգը վերածելով քաոսային համակարգի: Արդյունքում, ամիլոիդի մաքրման համար պատասխանատու մեխանիզմների համաժամանակյա գործունեությունը խաթարվում է: Ավելին, ամիլոիդը ստեղծում է «նոր ռիթմեր» բորբոքման հետ կապված հարյուրավոր այլ գեներում։
Նախկինում Մուզիկի խումբը նույնականացրել էր YKL-40 սպիտակուցը, որի մակարդակը տատանվում է կախված ցիրկադային ցիկլից: Այս փոփոխությունները կապված են նաև Ալցհայմերի հիվանդության առաջացման ռիսկի հետ: Այժմ հետազոտողները կարծում են, որ միկրոգլիայի և աստրոցիտների նորմալ ռիթմերի վերականգնումը կարող է լինել նոր թերապևտիկ տարբերակ։
«Մենք նոր ենք սկսում հասկանալ, թե ինչպես է ներքին ժամացույցը ազդում ուղեղի առողջության վրա: Հնարավոր է՝ ապագայում մենք սովորենք վերահսկել այն՝ ամրապնդել, թուլացնել կամ վերահղել այն ճիշտ բջիջներում», - նշել է Մուզիկը:
