Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Եկեղեցական հայեցակարգային բաժնի տնօրեն Տ. Ռուբեն վարդապետ Զարգարյանը գրում է.
«Անգետ, բայց հավակնոտ։
Վերջին օրերին միջին և միջինից ցածր կրթական ցենզ ունեցող է՛լ պատգամավոր, է՛լ քաղաքագետ, է՛լ հայհոյաբերան, է՛լ սադրիչ, չի ալարում, ոչ միայն բարձրագոչ ճամարտակում է հոգևոր-կրոնական թեմաներով, այլև հավակնում է եկեղեցաբանական դասեր տալու հոգևորականներին։
Քրիստոնեական ավանդությունը՝ Սուրբ Գրքից մինչև եկեղեցու հայրեր, այս թեմայի վերաբերյալ տվել են միարժեք և մարդկանց իրենց տեղը ցույց տվող խորհուրդներ։ Ահա մի քանի նմուշ՝ ըստ աստվածաշնչյան, հայրաբանական և հայ եկեղեցական աղբյուրների՝
1. Սուրբ Գիրք
Աստվածաշունչը բազմիցս հորդորում է զգուշանալ այն մարդկանցից, որոնք առանց հավատքի խորության կամ հոգևոր գիտության՝ փորձում են սովորեցնել ուրիշներին՝ հատկապես եկեղեցականներին։
ա) «Եղբայրնե՛ր իմ, ամենքդ էլ հետամուտ մի՛ եղեք ուրիշներին ուսուցանելու՝ իմանալով, որ մենք՝ ուսուցանողներս, դատվելու ենք առավել խստությամբ, որովհետև բոլորս էլ հանցանքներ ունենք» (Հակոբոս առաքյալի նամակը 3։1)։
Առաքյալն զգուշացնում է՝ հոգևոր հարցերով ուսուցանելու հավակնությունն առանց աստվածային իմացության՝ մեծ պատասխանատվություն է, ոչ թե փառք։
բ) «Վեր են կացել Օրենք սովորեցնելու մեզ, մինչդեռ ո՛չ իրենց ասածն են իմանում, ո՛չ էլ Աստծո Օրենքը, որի մասին ճառում են մեծ վստահությամբ» (Պողոս առաքյալի առաջին նամակը Տիմոթեոսին 1։7)։
Սա ուղիղ վերաբերում է նրանց, ովքեր առանց աստվածաբանական գիտության կամ հավատքի խորության՝ հանդես են գալիս որպես կրոնական «վերլուծաբաններ»։
2. Ընդհանրական Եկեղեցու հայրեր
ա) Սուրբ Աթանաս Մեծ
«Ավելի պատվական է լռել այն մասին, ինչ չգիտես, քան խոսել անիմաստորեն Աստծո գաղտնիքների մասին։ Որովհետև նրանք, ովքեր առանց իմացության խոսում են աստվածայինի մասին, իրենց դատապարտությունն են բարձրաձայնում» (Սուրբ Աթանաս Մեծ):
բ) «Մի՛ փառավորվիր խոսքիդ գեղեցկությամբ, այլ խոնարհի՛ր լեզուդ այն բանի առաջ, ինչ չգիտես։ Որովհետև ով խոսում է այն մասին, ինչ չի հասկանում, ինքն իր դատաստանն է խոսում»։
( Սուրբ Եփրեմ Ասորի)
3. Հայ եկեղեցու հայրեր
ա) «Անգետը, որը հավակնում է խոսել իմաստունի պես, խաբում է ինքն իրեն, որովհետև խոսքը, եթե չի բխում իմացությունից, չի ծառայում իմաստությանը, այլ դառնում է դատապարտության պատճառ։ Ավելի լավ է լռել անիմացության պատճառով, քան խոսել այն իմաստությամբ, որին չես տիրապետում»։
(«Մեկնութիւն Տաղին Լուսաւորչին», Տաթևյան դպրոց)
բ) «Ով առանց աստվածային իմացության և խոնարհության է խոսում հոգևոր բաների մասին, նա ոչ թե ուսուցիչ է, այլ գայթակղության պատճառ»։
(Սուրբ Գրիգոր Տաթևացի)
Այստեղ զգուշացվում է՝ հոգևոր խոսքը չի կարելի դարձնել ինքնահաստատման կամ վիճաբանության գործիք, և ով խոսում է հոգևոր իրականության մասին՝ առանց խոնարհության, վարձ է ստանում ոչ թե Աստծուց, այլ իր փառամոլությունից»։
