«Ադրբեջանցիների կողմից հայերը որակվում են որպես անջատողականներ կամ ահաբեկիչեր, այս քայլերը միջազգային իրավունքով կարող են արդարացնել ռազմական ուժի գործադրումը»,- «Ատելության խոսքը Ադրբեջանում. հայատյաց հռետորաբանության դրսևորումներն ու նպատակները» խորագրով քննարկմանն ասաց «Միջազգային և համեմատական իրավունք»-ը կենտրոնի ղեկավար, փաստաբան Սիրանուշ Սահակյանը։
Նա հիշեցրեց, որ ԼՂՀ-ն Ադրբեջանը ներկայացնում էր որպես իր տարածք, պնդում էր, որ ունի ինքնապաշտպանության իրավունք, քանի որ տևական ժամանակ իր տարածքները մնացել էին օկուպացված երրորդ պետության՝ ՀՀ կողմից, գործում էր նաև ուշացված ինքնապաշտպանության մոտեցումը, ցանկացած պահի կարող էր ուժ գործադրել ինքնապաշտպանվելու, իր տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու նպատակով։
«Քանի որ այս խնդիրը լուծել է՝ ակնհաայտորեն ոտնահարելով միջազգային իրավունքը, անջատողականներ և ահաբեկիչներ որակելը օգնելու է Հայաստանի նկատմամբ հնարավոր ռազմական ոտնձգություններն արդարացնելու նպատակով։
Ուստի, եթե հայերը անջատողականներ են, ահաբեկիչներ են, ապա Հայաստանի տարածքում կարող է արդարացված լինել ռազմական գործողությունները»,- նշեց Ս.Սահակյանը։
Նա նաև հայտարարեց, որ Հայաստանը, ըստ էության, մասնակի է օգտվում այն լայն իրավական, քաղաքական հնարավորություններից, որոնք առաջարկվում են արտաքին հարաբերություններում։
«Թերևս ամենադրական քայլերը, որոնք իրականացվել են, իրավական բազմաթիվ հայցերի ներկայացումն է, որոշների ճակատագրերն այս պահին ռիսկային են։ Հասկանալի է, որ այդ գանգատներից հրաժարումը որևէ կերպ չի բխում Հայատանի շահերից, կարող է բացառապես թելադրված լինել Ադրբեջանի կամ այլ ուժերի կողմից՝ սպասարկելու հենց ադրբեջանական գործելակերպը։ Բայց Հայաստանը ոչ բոլոր իրավական հարթակներից է պատշաճ օգտվում»,- ասաց մասնագետը։
Նա հիշեցրեց, որ Հայաստանը վավերացրել է Միջազգային քրեական դատարանի՝ Հռոմի ստատուտը. «Հետաքրքական է, որ ճանաչել ենք դատարանի յուրիսդիկցիան ոչ թե բոլոր հանցործությունների, այլ երեք հանցագործությունների նկատմամբ, որոնք են՝ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, պատերազմական հանցագործություն, ցեղասպանություն։ Բայց միջազգային քրեական դատարանը իր ստատուտով սանկցավորում է նաև ագրեսիան։ Հայաստանը հենց ադրբեջանական ագրեսիայի զոհ է, սակայն ագրեսիայի իրավազորությունը ճանաչելու նպատակով պետք է լրացուցիչ փոփոխություններ վավերացվեն, ստորագրվեն, և Հայաստանը այդ լրացուցիչ արձանագրությունները չի վավերացնում, ինչը նշանակում է, որ իր երկրի տարածքում կատարված ագրեսիվ պատերազմի հարցը չի վերապահում Միջազգային քրեական դատարանին։
Հարց է առաջանում, եթե 2021 թվականին Ադրբեջանը ներխուժել է Հայաստանի տարածք, առաջխաղացել է, 2022-ին կատարել է նոր հանցագործություններ, Հայաստանը մշտապես գտնվում է այդ սպառնալիք ներքո, ինչո՞ւ Հայաստանը չի մեծացնում իր տարածքների և հայերի պաշտպանվածությունը լրացուցիչ փաստաթղթեր ստորագրելու Միջազգային քրեական դատարանի յուրիսդիկցիան, նաև ագրեսիայի հանցագործության համար ճանաչելու նպատակով։ Կարծում եմ՝ պատճառը բացառապես քաղաքական է»։
Նա նշեց, որ Հայաստանի կողմից նաև պասիվություն է տեսնում Միջազգային քրեական դատարանը գործարկելու հարցում։
«Պետությունը կարող է իրավիճակը հղել միջազգային քրեական դատարանին։ Մենք տեղյակ ենք, բազմաթիվ այլ ՀԿ-ներ փաստաթղթավորել են մի շարք հանցագործություններ, այդ թվում բռնի տեղահանումը որպես մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն։ Այդ փաստերը, ապացույցները ունենալով՝ Հայաստանն առ այսօր իրավիճակը չի հղել Միջազգային քրեական դատարանին։
Հայաստանը նույնիսկ զգուշավորություն է դրսևորում պետության պատասխանատվության խնդիրներ բարձրաձայնելիս, իսկ նրանք, որոնք առնչում են անձերի նկատմամբ սահմանափակումներին, որևէ գործելակերպ չկա։ Այստեղ մենք միտումնավոր պասիվություն ենք տեսնում։
Նույնակերպ մոտեցում ես տեսնում եմ պատժամիջոցների հարցում։ ԵՄ-ն ունի մարդու իրավունքներին առնչվող ակտ, որի նպատակը մարդու իրավունքների, պատերազմական հանցագործությունների մեջ ներգրավվածություն ունեցող բարձրաստիճան պաշտոնյաներին քաղաքական պատժամիջոցների ենթարկելն է։ Այս գործիքներն ինտենսիվորեն կիրառվեց վերջին տարների ՌԴ, Բելառուսի բարձրաաստիճան պաշտոնյաներ նկատմամբ։
Արցախում, Հայաստանում հանցագործություններն իրենց բնույթով ավելի ծանր են, բռնի անհետացման բազմաթիվ դեպքեր կան, չմոռանանք տասնյակ գերիներ այս պահին գտնվում են անհայտության մեջ, շատերը խոշտանգվում են, կամայական ազատազրկվում են, մենք եվրոպական տարածքում ունենք խաղաղ բնակիչների գլխատման դեպքեր, որոնք ահաբեկման, ատելության սերմանման նպատակ են հետապնդում։
Այ գործելակերպն ամբողջովին ընկնում է սանկցավորվող գործելակերպի ներքո, սակայն քայլեր չեն ձեռնարկվում այս առնչությամբ»,- մանրամասնեց Ս.Սահակյանը։
Նա ընդգծեց, որ Ադրբեջանն ակտիվ է ՄԱԿ հարթակում, որտեղ դիվանագիտական, քաղաքական առումով ունի առավելություն՝ հաշվի առնելով, որ թուրքական, իսլամական երկրներն ապահովում են քվեների որոշակի քանակ։
«Նրանք «արևմտյան Ադրբեջանի» թեզերին զուգահեռ, որպես լրջագույն մարդասիրական խնդիր, փորձում են ներկայացնել ականների հարցը։ Վերջին ամիսների ընթացքում ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդում մի քանի նախաձեռնություններ են մեկնարկել, որոնց նպատակը Հայաստանին մարդու իրավունքների խախտումների մեջ մեղադրելն է. սրանով հայելային պատկերն է ստեղծվում, որ ոչ թե Հայաստանը, հայերը զոհերը են, այլ ծրագրավորում են հանցագործությունները և Ադրբեջանը թե նախորդ տարիներին, թե ներկայումս տուժում է Հայաստանի գործողություններից, այդ թվում ագրեսիվ գործելակերպից»,- ասաց Սիրանուշ Սահակյանը։
