Հետազոտողների միջազգային թիմը հայտնաբերել է դոֆամինի անսպասելի դերը՝ նյարդահաղորդիչ, որն ավանդաբար կապված է մոտիվացիայի և հաճույքի հետ: Գիտնականները պարզել են, որ դոֆամինը ներգրավված է պարգևների հետ կապված հիշողությունների արժեքի նվազեցման մեջ, օգնում է հարմարեցնել անցյալի փորձը և ազդել ապագա վարքագծի վրա: Աշխատանքը հրապարակվել է Communications Biology ամսագրում։
Նախկինում ենթադրվում էր, որ դոֆամինը գործում է պարգևների կանխատեսման սխալ մեխանիզմի միջոցով. այն կարգավորում է ակնկալիքները, եթե իրական պարգևը չի համընկնում սպասվածին: Սակայն նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ նրա գործառույթները շատ ավելի բարդ են։ Դոպամինը ոչ միայն պարգևատրման ազդանշան է տալիս, այլև ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես ենք մենք հիշում և գնահատում անցյալի փորձը:
«Դոպամինի ֆունկցիան ինձ միշտ գրավել է։ Այն առանցքային դեր է խաղում ուսուցման և մոտիվացիայի մեջ, և նրա դիսֆունկցիան կապված է բազմաթիվ հոգեկան խանգարումների հետ: «Հասկանալը, թե ինչպես է գործում դոֆամինը, կարող է լայն հետևանքներ ունենալ», - ասում է հետազոտության առաջատար հեղինակ Ալեքս Ջոնսոնը Միչիգան նահանգի համալսարանից:
Գիտափորձի ընթացքում գիտնականները մկներին վարժեցրել են ձայնային ազդանշանը կապել քաղցր սնունդ ստանալու հետ: Սակայն սննդի փոխարեն մկներին այնուհետև տվել են թեթև անբավարարություն, ինչը նրանց տհաճ զգացողություն է առաջացրել: Չնայած նրանք այդ պահին չէին ուտում, նրանց ուղեղը ձայնը կապում էր քաղցր համի հիշողության հետ:
Ապաքինվելուց հետո մկները սկսել են բացասական ընկալել քաղցր ուտելիքը, կարծես դա նրանց հիվանդացրել է։ Սա խոսում է այն մասին, որ հիշողության փոփոխությունն ինքնին ազդել է նրանց նախասիրությունների վրա:
Օգտագործելով ուղեղի գործունեությունը հետևելու և կառավարելու տեխնիկան՝ գիտնականները պարզել են, որ դոֆամինային բջիջները կարևոր դեր են խաղացել այս գործընթացում: Երբ գիտնականներն արհեստականորեն ակտիվացնում էին դրանք, քաղցրավենիքի հանդեպ հակակրանքը մեծանում էր, բայց երբ բջիջների ակտիվությունն արգելափակվում էր, ազդեցությունն անհետանում էր։
Հետազոտողները ենթադրում են, որ այս մեխանիզմը կարող է օգտակար լինել կախվածությունների և հոգեկան խանգարումների բուժման համար: Եթե դոֆամինը կարող է «վերագրել» պարգևատրման հիշողությունները, ապա այն կարող է օգտագործվել վնասակար սովորությունները նվազեցնելու համար, ինչպիսիք են ստիպողական գերսնումը կամ թմրամոլությունը:
Թեև փորձերն անցկացվել են մկների վրա, գիտնականները հույս ունեն, որ հետագա հետազոտությունները կհաստատեն նմանատիպ մեխանիզմները մարդկանց մոտ: Եթե այո, ապա հայտնագործությունը կարող է հանգեցնել նոր բուժումների՝ թուլացնելու կործանարար հիշողությունների ազդեցությունը և վերագնահատելու ծանոթ գրգռիչները:
Թարգմանությունը՝ Euromedia24.com-ի
