ՀՀ-ում հավատարմագրված ԱՄՆ դեսպանին, Ռուսաստանի դաշնության դեսպանին, Եվրոպական միության դեսպանին
Եվրրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարին
Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատարին
Եվրոպայի խորհրդի տեղական և տարածաշրջանային իշխանությունների կոնգրեսին
Երևանում Եվրոպայի խորհրդի գրասենյակի ղեկավարին
2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ից ի վեր, ՀՀ Շիրակի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, ընդամենը տասը օրերի ընթացքում կայացրել է աննախադեպ թվով կալանքի որոշումներ, որոնց հետևանքով մոտ չորս տասնյակ քաղաքացիներ զրկվել են ազատությունից։ Նրանց թվում են ինչպես խաղաղ բողոքի գործողության մասնակիցներ, այնպես էլ Գյումրու քաղաքապետարանի շենքում գտնվող գյումրեցիներ, որոնցից չորսը կանայք են։
2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Հայաստանի Հանրապետության երկրորդ մեծությամբ քաղաքի` Գյումրու Վարդանանց հրապարակում տեղի ունեցած խաղաղ բողոքի ակցիան ոստիկանության ուժերի կողմից ցրվել է բռնության գործադրմամբ։ Նույն օրը ոստիկանները հատուկ միջոցների և առարկաների կիրառմամբ վնասել և ջարդել են Գյումրու քաղաքապետարանի գույքը։
Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկանց ազատազրկման պրակտիկան փաստացիորեն, գործում է ըստ հետևյալ կեղծ «սկզբունքների».
• ազատազրկումն առաջնահերթություն է,
• այն պահանջված և միակ «արդյունավետ» միջոցն է,
• անհրաժեշտ է մարդակեր համակարգը պահպանելու համար,
• բացարձակապես կարևոր չէ, որ այն օրենքով նախատեսված չէ։
Ինչպես բազմաթիվ այլ դեպքերում, այնպես էլ Գյումրիում` հոկտեմբերի 20-ի գործողությունների ընթացքում, իշխանությունները չեն ներկայացրել որևէ իրավական հիմնավորում կամ անհրաժեշտության պայման, որը կարդարացներ ոստիկանների կողմից ֆիզիկական ուժի և հատուկ միջոցների կիրառումը։
Մինչ այժմ՝ թե ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը, թե քննչական մարմինները, հանդես չեն եկել որևէ հայտարարությամբ, որը կվկայեր պետության կողմից իր պարտավորության գիտակցման մասին՝ ոստիկանության ոչ իրավաչափ և անհամաչափ ուժի կիրառման դեպքերին պատշաճ իրավական գնահատական տալու ուղղությամբ։
Խաղաղ բողոքի մասնակիցներից շատերը ստացել են մարմնական վնասվածքներ, մինչդեռ որևէ ոստիկան չի տուժել՝ խաղաղ բողոքի ակցիան բռնությամբ ցրելու և Գյումրու քաղաքապետարանի գույքը վնասելու կամ փչացնելու ընթացքում։
Հասարակությանը մինչ օրս անհայտ է, թե ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանն ու նրա աշխատակազմի ներկայացուցիչներն այցելե՞լ են արդյոք շուրջ չորս տասնյակ կալանավորված անձանց, և եթե այո՝ ապա ինչպիսի խախտումներ են արձանագրել։
Բացի այդ, խիստ մտահոգիչ և տարակուսելի է, որ՝ չնայած այն հանգամանքին, որ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը տեղեկացված է Գյումրու քաղաքապետ պարոն Վարդան Ղուկասյանի ապօրինի ազատազրկման և խախտված իրավունքների մասին,
նա մինչ օրս չի այցելել նրան և չի արձագանքել հրապարակային կերպով։
ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանն ու ՀՀ գլխավոր դատախազը լիովին տեղեկացված են եղել, սակայն լռել են և չեն դատապարտել այն փաստը, որ 2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ին տեղի ունեցած խաղաղ բողոքի գործողությանը նախորդել էր բռնության և սպառնալիքի բացահայտ կոչ, որը հնչել էր 2025 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, ՀՀ Ազգային ժողովի դահլիճից, այն անձի կողմից, ով զբաղեցնում է ՀՀ վարչապետի պաշտոնը։
Այդ կոչն ուղղված էր մոտ վեց ամիս առաջ օրինական ձևով ընտրված Գյումրու ընդդիմադիր, անկուսակցական քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանի դեմ, և արտահայտում էր նրան քաղաքական և հանրային դաշտից հեռացնելու մտադրություն։ Այդ կոչը միաժամանակ նպատակ ուներ կասկածի տակ դնել Գյումրու տեղական ինքնակառավարման մարմնի օրինական, օրենքով ճանաչված և չվիճարկված ընտրությունների արդյունքները։
Այսպիսով, հնչեցված սպառնալիքը չէր սահմանափակվում միայն Վարդան Ղուկասյանի դեմ ուղղված քաղաքական ճնշմամբ, այլև ուղղված էր Գյումրու հազարավոր քաղաքացիներին, ովքեր օրինական կարգով իրացրել էին իրենց հիմնարար սահմանադրական իրավունքը՝
ընտրելու Գյումրի քաղաքի ավագանին և քաղաքապետ ի դեմս` անկուսակցական Վարդան Ղուկասյանի։
Ըստ էության, ՀՀ գործող իշխանության գործադիր ղեկավարը հրապարակային կերպով նախապատրաստել և իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում գործող սահմանադրական կարգը տապալելու քաղաքական գործընթաց։
Հայաստանի Հանրապետությունում, թե Սահմանադրությունը, թե «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքը ճանաչում և ամրագրում են տեղական ինքնակառավարման սկզբունքը։ Մինչդեռ, այս հիմնարար սկզբունքը հետևողականորեն անտեսվում և ոտնահարվում է ՀՀ վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող անձի կողմից։
ՀՀ Սահմանադրության 179-րդ հոդվածի 1-ին կետը և «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածը հստակորեն ճանաչում և սահմանում են տեղական ինքնակառավարման իրավունքը, ըստ որի՝ տեղական ինքնակառավարումը նշանակում է ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված տեղական մարմինների իրավունքն ու կարողությունը՝ իրենց պատասխանատվության շրջանակներում կառավարելու տեղական հանրային գործերը՝ տեղական բնակչության շահերից ելնելով։
Այս սահմանադրական սկզբունքի հիման վրա ձևավորված Գյումրու տեղական ինքնակառավարումը, սակայն, դարձել է ՀՀ գործադիր իշխանության ուղղակի և հետևողական հարձակման թիրախ։ Վերջինիս նախաձեռնությունը՝ տապալելու Գյումրու տեղական ինքնակառավարման մարմնի գործունեությունը, ըստ էության, պետք է գնահատել որպես հանցավոր գործողությունների համակարգված և շարունակական դրսևորման ձև, որն ուղղված է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը տապալելու չարամիտ նպատակին։
Փաստացի, թիրախավորելով Գյումրու քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանին, գործադիր իշխանությունը թիրախավորել է նաև գյումրեցիներին, ովքեր արդեն երկար ժամանակ է կրում են զրկանքներ և ենթարկվում են ճնշումների իշխանության ապօրինի գործողությունների հետևանքով։
Հարգելի տիկնայք և պարոնայք,
Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման մարմիննները ըստ էության չեն կարողանում իրականացնել իրենց հանձնառությունը: Տեղական ինքանկառավարման ընտրված պաշտոնյաները, որոնք ունեն գործող իշխանությունից տարբերվող կարծիք քաղաքական հարցերի և պետական քաղաքականության վերաբերյալ դարձել են բռնության թիրախ, որի պատճառով չեն կարողանում ստեղծել բարենպաստ միջավայր, որտեղ քաղաքացիները կարող են ամեն օր վայելել իրենց ապրելու և արարելու իրավունքը:
Գործող իշխանությունների կողմից մարդու իրավունքների նկատմամբ հարգանքի բացակայությունը, ժողովրդավարարական ինստիտուտի` ընտրությունների միջոցով ավագանի և քաղաքապետ ընտրելու իրավունքը արմատախիլ անելը դարձել է «բնականոն» երևույթ: Տեղական մակարդակում այս «բնականոն» երևույթը հանգեցնում է վատ կառավարման, ստեղծում է ավելի խորը անդունդ գործադիր իշխանությունների և համայնքների միջև հարաբերություններում և նպաստում է անվստահության ընդլայնմանն քաղաքական և պետական հաստատությունների նկատմամբ։
2 նոյեմբեր, 2025 թվական
Վարդան Ղուկասյանի պաշտպան Զարուհի Փստանջյան
