Սթենֆորդի բժշկական կենտրոնի (ԱՄՆ) գիտնականները պարզել են, որ ցանցային նեյրոնների ֆունկցիան, որոնք պատասխանատու են շրջակա միջավայրի «ներքին քարտեզի» ստեղծման համար, վատանում է տարիքի հետ։ Սա կարող է բացատրել տարեցների մոտ տարածական կողմնորոշման անկումը։ Արդյունքները հրապարակվել են Nature Communications (NatCom) ամսագրում։
Գիտնականները համեմատել են մկների երեք խմբի ուղեղի ֆունկցիան՝ երիտասարդ մկներ (մոտավորապես 20 տարեկան մարդկային տարիքով), միջին տարիքի մկներ (50-60 տարեկան) և տարեց մկներ (75-90 տարեկան)։ Նրանք ուսումնասիրել են միջային էնտորհինալ կեղևի ակտիվությունը, որը ուղեղի այն հատվածն է, որտեղ տեղակայված են ցանցային նեյրոնները։ Այս բջիջները ակտիվանում են տարածության որոշակի կետերում և կազմում են ուղեղի համար մի տեսակ GPS համակարգ։
Պարզվել է, որ ցանցային նեյրոնները տարիքի հետ դառնում են պակաս կայուն։ Տարեց մկների մոտ, վիրտուալ միջավայրում երթուղիները փոխելիս, նեյրոնային ազդանշանները դառնում են քաոսային, ինչպես նաև կրծողների վարքագիծը։ Սակայն երիտասարդ և չափահաս կենդանիները արագ հասկացել են պարգևատրման տեղը տարածության մեջ և ցույց են տվել ուղեղի ակտիվության հստակ օրինաչափություններ։ Ոչ բոլոր տարեց մկները ցույց են տվել նույն անկումը։ Տարեց արուներից մեկը նույնքան լավ է հանդես եկել, որքան երիտասարդ մկները։ Գիտնականները պարզել են, որ կրծողի ցանցային նեյրոնները գործում են բարձր ճշգրտությամբ՝ հաստատելով այս բջիջների ակտիվության և տարածական կողմնորոշման միջև կապը։
Գենետիկական վերլուծությունը բացահայտել է 61 գեն, որոնց ակտիվության մակարդակները տարբերվում էին ցանցային նեյրոնների ֆունկցիայի խանգարում ունեցող մկների մոտ։ Այս գեներից մեկը՝ Hapln4-ը, կարող է պահպանել այս բջիջների կայունությունը՝ դրանց շուրջ պաշտպանիչ սպիտակուցային ցանց ձևավորելով։
Հեղինակները ընդգծում են, որ տարածական հիշողության տարիքային անկումը անխուսափելի չէ։ Անհատական ուղեղի գործառույթը և գենետիկ տարբերությունները կարող են ազդել ուղեղի ծերացման վրա։
Թարգմանությունը՝ Euromedia24.com-ի
