«2020 թվականի հոկտեմբերի 10-ն ինձ համար ջրբաժան էր․ անկախ այն հանգամանքից, թե կոնկրետ ո՞ր օրն է տեղի ունեցել Հադրութի անկումը, հոկտեմբերի 10-ն այն օրն էր, որ 1-ին անգամ թշնամին ոտք դրեց Հադրութ։ Քաղաքը պայքարեց մինչև վերջին շունչը՝ մասնակցությամբ անգամ շրջվարչակազմի ղեկավարի ու քաղաքապետի։ Սակայն, միայն քաղաքացիական անձանց կողմից կազմակերպված ինքնապաշտպանությունը բավարար չէր»,-MediaHub-ին պատմում է 2020 թվականին Հադրութի շրջանային «Դիզակ» թերթի խմբագիր, հասարակական գործիչ Լիաննա Պետրոսյանը։
Մեխակավանի (Ջաբրայիլ) գրավումից հետո ադրբեջանական զորքն առաջ էր շարժվում դեպի Հադրութ, թիրախի տակ պահելով քաղաքացիական բնակչությանը, կիրառելով անթույլատրելի զինատեսակներ։ 4 տարի առաջ այս օրը թշնամին հասել էր Հադրութի մատույցներ։«Հադրութն, իրավամբ, Արցախի հարավային դարպասն էր։ Եվ պատահական չէր, որ հենց այդ օրերին ես համարձակվեցի հրապարակային ասել, որ Արցախի հարավային դարպասը բաց է, որի հետևանքները զգացինք մեր մաշկի վրա ազգովի։ Չնայած կազմակերպվել է քաղաքի խաղաղ բնակչության տարհանում առավել ապահով բնակավայրեր՝ կարևորելով երեխաներին, կանանց ու ծերերին շտապ տարհանելու անհրաժեշտությունը, այնուամենայնիվ, Հադրութ ներթափանցած ադրբեջանական դիվերսիոն խումբը վայրագություններ է կատարել քաղաքում մնացած անպաշտպան խաղաղ բնակչության նկատմամբ»,-ասում է մեր զրուցակիցը, վերհիշում կատարված վայրագությունները։
Ադրբեջանցի հատուկ ջոկատայինները սպանելուց առաջ տանջել են տարեց մի տղամարդու, ևս մեկին՝ սպանել, խոշտանգել ու թաղել տան բակում, 2 հոգու փաթաթել են Հայաստանի ու Արցախի դրոշներով՝ հրապարակում գնդակահարել, սպանել զինծառայողների, ովքեր զինադադարից հետո մնացել էին անտառում շրջափակման մեջ․․․ու այսպես շարունակ։ «Արդյունքում, զոհերից բացի ունեցել ենք նաև անհայտ ճակատագրեր։
Ադրբեջանի կողմից պատերազմի ամբողջ ընթացքում քաղաքացիական նշանակության օբյեկտներն ու խաղաղ բնակչության թիրախավորումը հետապնդում էր մեկ հստակ նպատակ՝ իրականացնել էթնիկ զտման քաղաքականություն։ Հադրութի անկումը ծանր հետևանքներ ունեցավ յուրաքանչյուր հադրութցու համար, իսկ Եռակողմ համաձայնագրի ստորագրումից հետո Հադրութի մասին հիշեցնում էին միայն ցուցանակներն ու Արցախով ու Հայաստանով մեկ փախստական դարձած, բայց որպես այդպիսին չճանաչված հադրութցիները»,-ընդգծում է Լիաննա Պետրոսյանը։ Լիաննայի հետ խոսում ենք նաև վերադարձի մասին։ Որ գիշեր-ցերեկ մտքում իր հեքիաթային Հադրութն է, միևնույն է, բացառում է տուն վերադառնալ՝ որպես զբոսաշրջիկ.«Երբեք չեմ գնա Հադրութ, բայց կգնամ որպես հայրենատեր, ու իմ ամենամեծ պարտքը կլինի՝ գնալ Հադրութի խորհրդանիշ համարվող, Արցախյան պատերազմում զոհված հադրութցիների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր՝ հարգանքի տուրք մատուցելու ու ներողություն խնդրելու բոլոր չխոնարված ծաղիկների համար»,-ասում է նա։
Հադրութի անկումից հետո շրջանի բնակչությունն ապաստանեց Հայաստանի ու Արցախի տարբեր բնակավայրերում։ Բայց քանի դեռ Արցախից մի պատառիկ դեռ կանգուն էր, Լիաննայի խոսքով՝ Հադրութ գնալու տեսիլքը չէր մարում։«Դա հույսի շող էր, հետվերադարձի լուսավոր կռվան, որը փլուզվեց 2023-ին, երբ մեկօրյա պատերազմի՝ Ադրբեջանի հերթական լայնածավալ ագրեսիայի արդյունքում Արցախն ամբողջությամբ հայաթափվեց։ Սակայն, որքան էլ ծանր լինեն ստեղծված պայմանները, որքան էլ աշխարհաքաղաքական որոշումները դեմ լինեն մեզ, չեն կարող մեռցնել հավատը, որ հազարամյա հայկական հողը մի օր կրկին հայինն է լինելու։ Մեր հոգու մի գողտրիկ անկյունում վերադարձի մեծ երազանքն է, որ պիտի դառնա իրականություն»,-հավելում է մեր զրուցակիցը։
