2004 թվականի ապրիլյան ձյունախառն օրը Ազգային ժողովի ընդդիմադիր «Արդարություն» խմբակցության բողոցի ցույցը, ԿԸՀ-ից հասնելով Հանրապետության հրապարակ և ինչ-քոր ժամանակ մնալով այնտեղ, երեկոյան ցրվեց: Առաջին շարքերում կանգնած գոռում էի, որ չպետք հեռանալ այնտեղից, սակայն լսող չկար: Ստեփան Դեմիրճյանն ու մնացածները որոշել էին գնալ տները՝ քանի որ ցուրտ էր ու տաք թեյ խմելու ցանկություն ունեին, ու վերադառնալ հաջորդ օրը: Հաջորդ օրը ցույցը չկայացավ, որովհետև հրապարակն էր ոստիկանությամբ շրջափակված և եկածներն էլ շատ քիչ էին:
2015-ի սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացում միակն էի (բացառությամբ Ավետիք Իշխանյանի), ով ասում էր, որ պետք է կողմ լինել դրան, քանի որ այն բերելու էր կուռ իշխանական բուրգի քայքայմանը: Ավետիքն ընդամենը կողմ էր, քանի որ եվրոպական երկրները՝ բացառությամբ Ֆրանսիայի, այդպիսին են. կառավարումը խորհրդարանական է: Այդ ժամանակ քիչ էր մնում սերժականի ու նույնիսկ դավաճանի անուն հանեի, իսկ 4 տարի անց իմ ընդդիմադիր շրջապատից խոստովանեցին, որ ես ճիշտ էի:
Անցյալ տարի կողմ էի Երևանի ավագանու ընտրություններին մասնակցելուն՝ ասելով, որ դա անտեղի չի լինի, չնայած «Հրապարակ»-ի իմ գործընկերոջ բացարձակ մերժումին: Պարզվեց, որ, այնուամենայնիվ, արժեր մասնակցել գործընկերոջս կողմից «էշի հարսանիք» բնորոշված այդ միջոցառմանը: Որովհետև դրանով, նախ, բացահայտվեց վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող անձի իրական վարկանիշը մայրաքաղաքում: Եվ երկրորդ՝ խոսքի մակարդակում այն բազմիցս ու հաջողությամբ օգտագործվում է ընդդեմ գործող իշխանության:
Հասանք մեր այս օրերը: Երբ ԱԺ-ում ծնունդ առավ ՔՊ-ական «երեսփոխան» Աղազարյան Հովիկի պատմությունը՝ կողմ էի, որպեսզի այն լայնորեն օգտագործվեր ընդդիմության կողմից, քանի որ կարող էր հանգեցնել գործող իշխանության հեռացմանը: Բնական է՝ բազմաթիվ այլ գործոնների հետ փոխկապակցված: Սակայն կրկին հանդիպեցի նույն այն վերաբերմունքին, ինչին վաղուց արդեն սովոր եմ. համարյա թե «чужой среди своих» (յուրայինների մեջ օտար): Բայց ոնց որ թե կյանքը կրկին հաստատում է իմ ճիշտ լինելը: Համենայն դեպս, զարգացումները տանում են դրան:
Աղազարյան Հովիկի կողմից վարչապետի աթոռից կառչած անձի «վոթսապյան» խնդրանք-հրահանգը չկատարելն առաջին քալն էր: Երկրորդն իրեն պատերազմ հայտարարած Նիկոլի զորությունից չընկրկելն էր ու պայքարից չհրաժարվելը: Երրորդ քայլը դատախազություն դիմելն է, որը դեռևս շարունակվում է: Այն հերթական անգամ բացահայտում է հայաստանյան ապօրինի իրականությունը: Այն է՝ իրավապահ համակարգի հակասահմանադրական կախվածությունը մեկ անձից: Ինչը նաև կոնկրետ բացահայտումների է հանգեցրել: Դա, նախ, այն հանգամանքն է, որ եթե նույնիսկ, որպես վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող, Նիկոլն իրավունք ուներ ինչ-ինչ հարցերի առումով ծանոթանալու քննչական փաստաթղթերին (չնայած դա խիստ կասկածելի է), ապա չէր կարող ունենալ դրանք ուրիշներին ներկայացնելու իրավունք:
Դա իր բնույթով համարժեք է նույն այն հոդվածին, ինչի առումով Նիկոլենք փորձում են քրեական գործ կարել Աղազարյանի վրա: Եթե վերջինս իրավունք չուներ թեկուզ անգիտակցորեն ինչ-ինչ տեղեկություններ հրապարակայնացնելու, ապա, ավելին, դրա իրավունքը չուներ գիտակցված նույն բանն անող Նիկոլը: Եվ եթե Աղազարյանի հրապարակայնացրածը կոնֆիցիոնալ էր իշխանության, ապա Նիկոլինը՝ մասնավոր առումով: Ժողովրդավարական պետություններում առաջինի դեպքում Պուլիցերյան մրցանակ են շնորհում (հիշենք Ուոթերգեյթյան սկանդալի պատմությունը), իսկ երկրորդի դեպքում՝ ուղեկցում բանտ: Փաստորեն հերթական անգամ ապացուցվում է, որ նիկոլական Հայաստանում տիրում է ոչ թե ժողովրդավարություն, այլ օրինականության առումով անարխիա: Իսկ դա այն, ինչ բնութագրվել է դեռևս անտիկ աշխարհում. «Այն, ինչ թույլատրված է Զևսին, չի կարելի եզին»: Չնայած Զևսն ո՜ւր, Նիկոլն ո՜ւր…
Եվ վերջապես, Աղազարյանի՝ դեռևս ընթացող պատմության ամենակարևոր արդյունքը. այն մեկ անձի իշխանության մեջ առաջացրեց այնպիսի ճեղքեր, որ մոտ ապագայում կդրսևորեն իրենց ազդեցությունը: Մարդիկ և հատկապես նիկոլական «ուսապարկային գործիչները» տեսան, որ սատանան այնքան վախենալու չէ, ինչքան թվում է: Որ կարելի է դեմ գնալ նույնիսկ Նիկոլին, ու դրանից աշխարհը չի կործանվի: Եվ ոչ էլ իրենք անմիջապես կհայտնվեն բանտերում: Եվ ամենակարևոր դասը, որ, իմ կարծիքով, դեռևս չի գիտակցվում. արժանապատիվ մարդ մնալն ավելի կարևոր է, քան ստրուկի կարգավիճակով լավ ապրելը:
Վախթանգ Սիրադեղյան
Նյութը՝ hraparak.am-ի
