Լեռնային Ղարաբաղի նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա Ռուբեն Վարդանյանը, որը Ադրբեջանում կրում է 20 տարվա ազատազրկման պատիժ, ասում է, որ իրեն և ևս 18 հայ բանտարկյալների զրկում են ընտանիքի հետ կապից, բժշկական զննություններից և ադրբեջանական օրենսդրությամբ նախատեսված այլ իրավունքներից։ Այդ մասին գրում է Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը։
Ավելի վաղ Վարդանյանը դիմել էր Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպան Սաբինա Ալիևային և հայտնել, որ չի կարողանում նույնիսկ սեփական միջոցներով բժշկական հետազոտություններ անցնել, օգտվել նոտարի ծառայություններից կամ գրավոր պատասխաններ ստանալ բողոքներին։ Նա հավելել է, որ բանտարկյալներին շաբաթը մեկ անգամ տրամադրում են ընդամենը 20–40 րոպե բաց օդում ֆիզիկական վարժությունների համար՝ օրական մեկ ժամի փոխարեն։
Այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանի կառավարությունը 2025 թվականի սեպտեմբերին երկրում լուծարեց Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) պատվիրակությունը, բանտարկյալների կապն ընտանիքների հետ ավելի է դժվարացել։ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն հայտնում է, որ Ժնևից ժամանած ներկայացուցիչները դեկտեմբերին այցելել են պահվողներին, նրանց հետ անցկացրել են մասնավոր հանդիպումներ, հնարավորություն են տվել կապ հաստատել ընտանիքների հետ և գնահատել նրանց պահման ու վերաբերմունքի պայմանները։ Սակայն այժմ այցելությունները ավելի նվազ կանոնավոր են դարձել։
Վարդանյանը ձերբակալվել էր 2023 թվականի սեպտեմբերին՝ Լեռնային Ղարաբաղից դուրս գալու և Հայաստան մեկնելու փորձի ժամանակ, ավելի քան 100 հազար էթնիկ հայերի հետ միասին, որոնք փախել էին տարածաշրջանում Ադրբեջանի իրականացրած ռազմական գործողություններից հետո։
Բաքվի ռազմական դատարանը նրան դատապարտել է 2026 թվականի փետրվարի 17-ին։
Դատավարությունը լուրջ մտահոգություններ է առաջացրել գործընթացի արդարության վերաբերյալ։ Քաղաքացիական անձինք, նրանց թվում՝ Վարդանյանը, կանգնել են ռազմական դատարանի առջև այնպիսի լսումներով, որոնք մեծամասամբ փակ են եղել անկախ վերահսկողության համար։
Amnesty International-ը հայտնել է, որ ապացույցները ներկայացվել են մի լեզվով, որը մեղադրյալները չեն հասկացել։
Ադրբեջանը պետք է ապահովի, որ բոլոր բանտարկյալները ընտանիքների հետ կանոնավոր կապ պահպանելու, նամակներ, թույլատրված ծանրոցներ և անհրաժեշտ բժշկական օգնություն ստանալու բավարար հնարավորություն ունենան և նրանց թույլատրվի ամենօրյա բացօթյա զբոսանքի դուրս գալ։ Անհրաժեշտ է միաժամանակ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին հակամարտության հետ կապված կալանքի տակ պահվող անձանց մոտ կանոնավոր մուտք տրամադրել։
