Հայաստանի գյուղատնտեսական ոլորտում իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ։ Ոլորտի փորձագետները պնդում են՝ տնտեսության բնագավառում ճգնաժամը վաղուց է սկսվել, սակայն օրեցօր ավելի խորքային բնույթ է ստանում։ Արտահանման խնդիրները, լոգիստիկ դժվարությունները, շուկաների կորստի հետևանքներն ու պետության վարած քաղաքականությունը, նրանց գնահատմամբ, գյուղատնտեսությանը հասցրել են կրիտիկական կետի, որոնց վնասները կրում են շարքային քաղաքացիները։ Օրեցօր խորացող անորոշությունը դառնում է լրջագույն խնդիր, իսկ օրվա հաց վաստակելն՝ օրհասական պրոբլեմ։
Նկատենք՝ այս մտահոգությունների ֆոնին, այսօր՝ հուլիսի 21-ին, ՀՀ Կառավարության շենքի դիմաց բողոքի ակցիա են իրականացրել ձկնաբուծությամբ զբաղվող տնտեսվարողները։ Նրանք հայտարարել են՝ հայկական ձուկը եվրոպական շուկայում մրցունակ չէ, իսկ ստեղծված պայմաններում տնտեսությունները փակվելու վտանգի առաջ են կանգնած։
Այս ամենի համատեքստում գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Հարություն Մնացականյանը նկատում է՝ արտահանման ոլորտում լուրջ խնդիրներ կան։ Խնդիրներ ունեն ոչ միայն ձկնաբույծներն, այլև մրգի, բանջարեղենի, ծաղկի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսվարողները։ Մնացականյանի պնդմամբ՝ հիմա երկարաժամկետ աշխատանքներ են հարկավոր, որոնք պիտի իրականացվեն բացառապես պետության կողմից։
«Շատ շուտով, դոմինոյի էֆեկտով, ամբողջ տնտեսությունը փլուզման եզրին կկանգնի․ մարդիկ չեն կարողանում աշխատավարձ վճարել, մարել վարկերը, լուծել սոցիալական խնդիրներն»,- այս կարծիքն է գյուղատնտեսության նախկին նախարար Աշոտ Հարությունյանը։
Մեզ հետ զրույցում պնդեց՝ իրավիճակն ավելի է բարդանալու։ Աշնանը, երբ կմոտենա խաղողի, մրգի և բանջարեղենի մթերման շրջանը, խնդիրները կկուտակվեն, դրանց հետևանքներն էլ կզգան թե՛ գյուղացիները, թե՛ սպառողները։
Վերջին շրջանում ՀՀ իշխանությունները հաճախ հայտարարում են, որ հայկական գյուղմթերքի համար եվրոպական շուկաներում տեղեր են բացվում, սակայն փորձագետը նմանատիպ հայտարարությունները չափազանցված է համարում։
«Մի քանի բեռնատար ապրանք արտահանելը դեռ չի նշանակում՝ եվրոպական շուկա գրավված է։ Եթե խոսքը երկու, երեք կամ հինգ բեռնատարի մասին է, դա չի կարող ներկայացվել որպես արտահանման լուրջ հաջողություն»,- ասում է Հարությունյանը։
Նա ընդգծեց՝ նույնիսկ, եթե ԵՄ-ն հետաքրքրված լինի հայկական արտադրանքով, ապա այսօրվա լոգիստիկ պայմաններում հնարավոր չէ այն ծավալներով արտահանում կազմակերպել, որոնք նախկինում իրականացվում էին ռուսական շուկաների դեպքում։
Այս ամենի համատեքստում փորձագետը հիշեցնում է նաև Իսպանիա արտահանված և ճանապարհին փչացած հայկական ծիրանի դեպքը՝ նշելով, որ արագ փչացող գյուղմթերքի համար երկար ճանապարհներն ու տեղափոխումը մեծ ռիսկեր է ստեղծում։
«Եթե ճանապարհը երկար է, պահպանման ռեժիմը խախտվում է, բնական է, որ ապրանքը վնասվելու է։ Սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ առանց համապատասխան ենթակառուցվածքների Եվրոպան չի կարող փոխարինել այն շուկաներին, որոնց հետ տարիներ շարունակ աշխատել ենք»,- նշեց Հարությունյանը։
Փորձագետի գնահատմամբ՝ եթե իրավիճակը չփոխվի, առաջիկայում գյուղացիները կհայտնվեն ավելի ծանր դրության մեջ․ բերքի մի մասը կմնա դաշտերում, չի իրացվի կամ պարզապես կոչնչացվի։ Միևնույն ժամանակ, նույնիսկ այդ դեպքում, ներքին շուկայում գների էական նվազում չի լինի, ինչն ավելի կխորացնի սոցիալական խնդիրները։
Աշոտ Հարությունյանի պնդմամաբ՝ ստեղծված իրավիճակի հիմնական մեղավորները ՀՀ իշխանություններն են ու նրանց վարած արտաքին քաղաքականությունը։
Փորձագետի կարծիքով՝ ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ճանապարհը մեկն է՝ վարել հստակ և երկարաժամկետ պետական քաղաքականություն, որը կկարողանա վերականգնել գյուղատնտեսությունը։
Հիշեցնենք, որ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ավելի վաղ հայտարարել էր ՝ Հայաստանն այլևս հնարավորություն ունի արտահանել Եվրոպական միություն ձուկ և ձկնամթերք։
«Սա առաջին դեպքն է, երբ Հայաստանը ստանում է նման թույլտվություն, ինչը նոր հնարավորություններ է բացում հայկական ձկնարտադրանքի արտահանման համար։
Եվրոպական միության կողմից ստացվել են բոլոր անհրաժեշտ թույլտվությունները, ինչպես նաև ընդունվել են Հայաստանի Հանրապետությունում այս ապրանքների արտահանման հետ կապված բոլոր անհրաժեշտ ընթացակարգերը, որոնք մանրամասն ներկայացված են»,- ֆեյսբուքյան իր էջում գրել էր Պապոյանը։
Հիշեցնենք նաև՝ օրերս տեղեկություններ տարածվեցին այն մասին, որ Հայաստանից դեպի Իսպանիա արտահանված ծիրանի խմբաքանակը ճանապարհին փչացել է։Armat Media-ի տեղեկություններով՝ կրած վնասը բավականին մեծ է․ Եվրոպա հասած հայկական ծիրանը պիտանի չէ իրացման համար։
Սիլվի Մուրադյան
