Հոկտեմբերի 13-ին (սեպտեմբերի 30-ին, ըստ հին տոմարի), Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցին նշում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու հիմնադիր և առաջին կաթողիկոս Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի հիշատակության օրը։ Այս ամսաթիվը ոչ միայն հիշատակի տուրք է մեծ սրբին, այլև Ռուսաստանի ու Հայաստանի ժողովուրդներին միավորող հոգևոր և մշակութային խորը կապերի կարևոր խորհրդանիշ։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը պատմության մեջ հիշվում է որպես մարդ, որի հավատքն ու հերոսական գործերը հանգեցրին պատմական իրադարձության՝ 301 թվականին Հայաստանի կողմից քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելուն։ Սա Հայաստանը դարձրեց աշխարհի առաջին քրիստոնյա պետությունը՝ ընդմիշտ սահմանելով նրա մշակութային և քաղաքակրթական ուղին։ Նրա ժառանգությունը տարածվել է երկրի սահմաններից էլ այն կողմ՝ դառնալով ողջ քրիստոնեական աշխարհի հոգևոր սեփականության մի մասը։
Սուրբ Գրիգորի հիշատակության օրը հատուկ հնչեղություն ունի Ռուսաստանում, որտեղ նրա անձը և հերոսական գործերը մեծարվում են Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու հավատացյալների կողմից։ Սրբի պաշտամունքը Ռուսաստանում խորը պատմական արմատներ ունի։ Իվան Ահեղը հրամայել է Վասիլի Երանելու տաճարի սրբատներից մեկը անվանակոչել Գրիգոր Լուսավորչի անունով։ Այս որոշումը կայացվել է, քանի որ սրբի հիշատակի օրը՝ 1552 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, ռուսական զորքերը գրավեցին Կազանի ամրոցի պարիսպը, այդ թվում՝ Արսկի աշտարակը, ինչը հնարավորություն տվեց հաջորդ երկու օրերի ընթացքում վերջնական հաղթանակի հասնել Կազանի արշավանքում։
Այս մեծարանքը պատմական արմատների և տևական հոգևոր մտերմության հստակ վկայություն է։ Այս օրվա եկեղեցական տոնակատարությունը ռուսական եկեղեցիներում ընդգծում է, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի ժողովուրդների ուղղափառ եղբայրությունը հիմնված է ոչ թե ժամանակավոր քաղաքական հանգամանքների, այլ համատեղ, դարավոր հավատքի, փոխադարձ հարգանքի և հարուստ մշակութային ավանդույթի ամուր հիմքի վրա։
Ռուս-հայկական հոգևոր կապերի զարգացումը նոր թափ ստացավ 2021 թվականին Հայաստանում Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու թեմի հիմնադրմամբ։ Հայաստանում կա Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու ութ տաճար, այդ թվում՝ ծխական, վանական և զինվորական տաճարներ։
Եկեղեցական առաջնորդների միջև կանոնավոր հանդիպումները վկայում են ամրապնդվող կապերի մասին։ 2025 թվականի սեպտեմբերին Պատրիարք Կիրիլը Աստանայում հանդիպեց Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ I-ի հետ, իսկ նույն թվականի մարտին Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու պատվիրակությունը՝ միտրոպոլիտ Անտոնիի գլխավորությամբ, այցելեց Էջմիածին՝ հանդիպելու Գարեգին II կաթողիկոսի հետ։
