Երկու տարի առաջ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախկին պետական նախարար Ռուբեն Վարդանյանը ձերբակալվել է Ադրբեջանի անվտանգության ուժերի կողմից: EADaily-ին տված հարցազրույցում իրավիճակը մեկնաբանում է փաստաբան, Միջազգային համեմատական իրավունքի կենտրոնի տնօրեն և ՄԻԵԴ-ում հայ բանտարկյալների ներկայացուցիչ Սիրանուշ Սահակյանը:
Վարդանյան ընտանիքի ներկայացուցիչները բազմիցս դիմել են միջազգային հանրությանը՝ կոչ անելով ուշադրություն դարձնել Ռուբեն Վարդանյանի ճակատագրին։ Ինչպիսի՞ն է եղել ընդհանուր արձագանքը։ Ո՞վ է օգնում և ո՞վ է հրաժարվում դա անելուց։ Եվ մենք, և ընտանիքի անդամները, և տարբեր իրավապաշտպան կազմակերպություններ բազմիցս դիմել ենք միջազգային հանրությանը. թե՛ տարբեր երկրների ղեկավարությանը, թե՛ միջազգային կազմակերպություններին և իրավապաշտպաններին։ Մենք ստացել ենք ամենատարբեր պատասխաններ, ընդունվել են բանաձևեր, ինչպիսին, օրինակ, Եվրոպական խորհրդարանի մարտի բանաձևն է։ Սակայն, ինչպես տեսնում եք, Ադրբեջանը շարունակում է ապօրինի պահել հայ գերիներին։ Միջազգային իրավապաշտպանների բազմաթիվ դիմումներն ու պահանջները Ադրբեջան այցելելու և նրա հայտարարած «բաց դատական գործընթացին» մասնակցելու վերաբերյալ կամ մերժվել են, կամ անտեսվել։
Օրինակ, ես խորհուրդ կտայի ձեզ, որպես լրատվամիջոց՝ դիմում ներկայացնել՝ այս «բաց դատավարությունները» լուսաբանելու և Ադրբեջանի համապատասխան մարմիններից ստացած պատասխանը հրապարակելու համար։ Բայց հիմա ես ուզում եմ Ձեր ուշադրությունը հրավիրել շատ ավելի կարևոր հարցի վրա, որը ներկայումս անհանգստացնում է ինչպես մեզ՝ իրավապաշտպաններիս, այնպես էլ գերիների ընտանիքներին։ Սեպտեմբերի 3-ից Ադրբեջանի կառավարության պահանջով հայ գերիների հետ կապ ունեցող միակ միջազգային մարդասիրական կազմակերպությունը՝ Կարմիր Խաչի Միջազգային Կոմիտեն, դադարեցրել է իր գործունեությունը այդ երկրում։
Գիտե՞ք, թե դա ինչ է նշանակում։ Դա նշանակում է, որ մենք չենք ունենա որևէ հավաստի տեղեկատվություն բանտարկյալների իրական վիճակի մասին, ովքեր այսօր բախվում են բռնության և խոշտանգումների իրական վտանգի։ Ձեր տեղեկացման համար ուզում եմ նշել, որ հայրենիք վերադարձած բոլոր հայ գերիները ենթարկվել են խոշտանգումների։ Ռուբեն Վարդանյանը նույնպես խոշտանգումների էր ենթարկվում իր անցյալ տարվա առաջին հացադուլի ժամանակ և մենք այդ կապակցությամբ արդեն դիմել ենք ՄԱԿ-ի համապատասխան կառույցներին։ Կարծո՞ւմ եք արդյոք, որ Ադրբեջանի իշխանությունները Ռուբեն Վարդանյանին օգտագործում են որպես Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու գործիք: Ինչպե՞ս եք գնահատում նրան գերությունից ազատելու ուղղությամբ Հայաստանի իշխանությունների քայլերը։ Իհարկե, ոչ միայն Ռուբեն Վարդանյանին, այլև բոլոր հայ բանտարկյալներին պահելը, ինչպես նաև այս դատական ֆարսը բեմադրելը որոշակի քաղաքական նպատակներ է հետապնդում: Ռուբեն Վարդանյանի դեպքում չկան որևէ ապացույցներ նրա անձնական ներգրավվածության կամ նրա դեմ առաջադրված 42 մեղադրանքների հետ անմիջական կապի մասին:
Ավելին, այդ մեղադրանքները կարող էին առաջադրվել ցանկացած հայի: Հետևե՞լ եք դատական նիստերի լուսաբանմանը: Պետք է հետևեք: Դա պարզապես աբսուրդ է: Հարյուրավոր մարդիկ ցուցմունք են տվել՝ նկարագրելով, թե ինչպես են ստացել վնասվածքները, պնդելով, որ երբեք չեն տեսել կամ ճանաչել Ռուբեն Վարդանյանին և նրա «մեղքի» մասին իմացել են միայն ադրբեջանական լրատվամիջոցներից: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի իշխանությունների կողմից ձեռնարկված միջոցներին, ապա դրանք բավարար կհամարվեին, եթե գերիներն արդեն վերադարձրած լինեին։
Բացի այդ, մեզ այժմ անհանգստացնում է, որ Վաշինգտոնում պարաֆավորված խաղաղության համաձայնագրում գերիների վերադարձի մասին կետ չկա, իսկ միջազգային պահանջներից հրաժարվելու մասին համաձայնագրի կետը կնշանակի ոչ այլ ինչ, քան գերիների արդարադատության և պաշտպանության վերացում։ Այլ կերպ ասած, Իլհամ Ալիևի ռեժիմը նրանց ազատ արձակելու որևէ քաղաքական կամ իրավական պարտավորություն չի ունենա։ Ակնհայտ է, որ առանց գերիների ազատ արձակման հայ հասարակությունը չի կարող վստահել և հավատալ այս խաղաղ գործընթացներին։
Ուստի չափազանց կարևոր է լուծել այս հարցը մինչև այդ գործընթացների ավարտը։
